Орой унтахаас өмнө хэт их идэх нь нойрт муутгах, жин нэмэх зэрэг сөрөг нөлөөтэй байж болох ч, хөнгөн бөгөөд эрүүл зууш идэх нь хоосон ходоодтой

Томуу, томуу төст өвчин нь вирусээр үүсгэгддэг амьсгалын цочмог халдварт өвчин юм. Амьсгалын замын халдварт өвчин нь халуурах, толгой өвдөх,

Нийгмийн эрүүл мэндийн үндэсний төвөөс хахаж буй хүүхдэд ямар шинж тэмдэг илэрдэг талаар мэдээллээ. Тодруулбал,

1. Сэтгэл санаагаа тогтвортой байлгахад тусалдаг 

Бидэнд өдөр тутамд тохиолддог асуудлууд эсвэл шалгалт, шинэ орчинд очих зэрэг нь стрессийг бий болгож сэтгэл санааг тогтворгүй болгодог. 

Шатаар өгсөх нь жин хасах хамгийн үр дүнтэй арга байж болзошгүй гэсэн дүгнэлтийг нэгэн судлаач гаргажээ.

Хүүхдийн дэлгэцийн хамаарал болон түүнээс хэрхэн гаргах талаар гэр бүл судлаач С.Баржав өөрийн цахим хуудсаар дамжуулан дараах зөвлөгөө мэдээлэл өглөө.

Кибер халдлага гэдэг нь бусдад хохирол учруулах зорилгоор компьютерын сүлжээнд зөвшөөрөлгүй нэвтрэх, системийг идэвхгүй болгох, устгах, хянах эсвэл системд хадгалагдаж буй өгөгдлийг өөрчлөх, хулгайлах гэх мэт зорилготой байдаг. Кибер гэмт хэрэгтнүүд халдлагыг үйлдэхдээ бусдад албан ёсны мэт харагдуулах хуурамч холбоосыг ихэвчлэн ашигладаг ба банк, нийтийн үйлчилгээний компани эсвэл бусад аж ахуйн нэгжийн хууль ёсны харилцаа холбоо мэт дүрд хувирах нь элбэг.

Монгол Улсын хэмжээнд цахим гэмт хэрэг сүүлийн таван жилийн хугацаанд дунджаар 95%  буюу 13 дахин өссөн хэмээн Цагдаагийн ерөнхий газраас анхааруулж байна. Тодруулбал,  иргэд кибер гэмт хэрэг, цахим орчныг аюулгүй ашиглах талаар мэдээлэл багатайн улмаас залилуулан, санхүүгийн болоод бусад төрлийн хохиролд өртөж байна. Иймээс энэхүү өсөн нэмэгдэж буй цахим гэмт хэрэгт өртөхөөс урьдчилан сэргийлэхэд дөхөм болох дараах зөвлөмжүүдийг хүргэж байна.

• Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр явж буй аливаа холбоос /линк/ дээр дарахаас өмнө үг үсгийн алдаа эсвэл холбоосны нэрийг сайтар харж нягтлах: Хуурамч холбоос болон хавсралтын ихэнх нь үг, өгүүлбэрзүйн алдаатай эсвэл линк нь албан бус нэршилтэй байдаг.
• Хэрэв та хэнээс и-мэйл хүлээн авч байгаагаа бүрэн мэдэхгүй бол нягталж шалгахгүйгээр холбоос дээр дарж, хавсралтыг нээх хэрэггүй: Энэ нь таныг  халдлагад өртөхөөс сэргийлж болох хамгийн энгийн хялбархан шийдэл байх болно.
• Танд PDF болон ZIP файлууд и-мэйл хаягаар ирсэн тохиолдолд татаж авахаас өмнө заавал нягтлаарай: Ихэвчлэн танихгүй эсвэл хуурамч хаягаас ирсэн хавсралтуудыг татаж авснаар өөрийн компьютерт байгаа хувийн мэдээллийг гэмт хэрэгтнүүдэд зүгээр нээгээд өгч байгаатай адил юм.
• Эргэлзээтэй холбоосыг шалгах нэг хялбар арга бол хулганыг холбоос дээр дарахгүйгээр удаан байрлуулснаар хуурамч холбоосыг таних боломжтой: Хуурамч и-мэйл хаягнууд ихэвчлэн алдаатай домэйн ашигладаг ба та тэдгээрийг нягтлах боломжтой байдаг. Жишээ нь: Facebook.com вебсайтын хаягийг Facebook.mn, Facehook.com гэсэн  хуурамч нэршлээр холбосон байдаг. 
• Кибер гэмт хэрэгтнүүд таны хувийн мэдээллийг и-мэйл болон вэбсайтаар дамжуулан авахын тулд албан ёсны мэт харагдах бөглөх талбар эсвэл хавсралт илгээдэг. Тэдгээр нь ихэвчлэн хүний анхаарал, сонирхлыг татахуйц байдаг ба таны нэвтрэх нэр, нууц үгийг бөглүүлж авах байдлаар хийгддэг: Иймээс аливаа сэжигтэй линк дээр хувийн мэдээллээ оруулах нь өндөр эрсдэлтэй тул сайтар нягталж хэвшээрэй.

Дээрх зөвлөмжүүдийг өдөр тутамдаа хэрэгжүүлэн хувийн мэдээллийн аюулгүй байдлаа хангахыг зөвлөж байна.

Санхүүгийн стресс нь таны санааг зовоох томоохон асуудал болж байвал та зөвхөн мөнгөтэй холбоотой асуудалд анхаарал хандуулж амьдралынхаа бусад хэсэгт анхаарлаа төвлөрүүлж, таашаал авч чадахгүй өнгөрөх эрсдэлтэй. Америкийн сэтгэл судлалын холбооноос гаргасан судалгаагаар АНУ-ын насанд хүрэгчдийн 72 хувь нь санхүүгийн стресст өртсөн байдаг. 

Санхүүгийн стресс нь сэтгэл зүйн эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

1. Нойргүйдэл
2. Сэтгэл гутрал. Их Британы Ноттинхем их сургуулийн судалгаагаар өрийн дарамтад байгаа хүмүүс сэтгэл гутралд өртөх магадлал нь 2 дахин их байдгийг тогтоожээ
3. Түгшүүр
4. Харилцааны асуудал зэргийг үүсгэх эрсдэлтэй

Санхүүгийн стрессийг хэрхэн даван туулах вэ? 

• Итгэж болох хэн нэгэнд өөрт тулгарч байгаа асуудлаа нээлттэй илэрхийлж ярилцах
• Зардлаа тооцоолох
• Санхүүгийн төлөвлөгөө гаргах
• Стресс менежмэнт хийх

Хүн төрөлхтөний нийтлэг зорилго бол урт удаан, эрүүл саруул амьдрах явдал юм. Гэхдээ энэ нь тууштай байдал, сахилга бат, сайн зуршил шаарддаг. Саяхны нэгэн судалгаагаар хүний насыг хэдэн арван жилээр уртасгахад тусалдаг найман зуршлыг тогтоожээ. АНУ-ын Ахмадын эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны мэргэжилтнүүдийн хийсэн судалгаанд 700 мянга гаруй ахмад дайчдыг хамруулсан байна. 40 нас хүртлээ эрүүл амьдралын хэв маягийн доорх найман зуршлыг хэвшүүлэх нь эрэгтэй хүний амьдралыг дунджаар 24 жил, эмэгтэй хүнийх 21 жилээр уртасгах боломжтой болохыг тогтоожээ. Үүнд:

1. Тогтмол хөдөлгөөн хийх

   • Тогтмол дасгал хийх нь маш олон давуу талтай. Долоо хоног бүр дор хаяж 150 минут дунд зэргийн эрчимтэй дасгал хийх.

2. Опиоидын донтолтоос зайлсхийх

   • Опиоидууд нь донтуулдаг өвчин намдаах эмийн ангилалд багтдаг. Фентанил бол хамгийн сайн жишээ юм. Энэхүү синтетик опиоид нь героиноос 50 дахин, морфиноос 100 дахин хүчтэй байдаг. Энэ нь ихэвчлэн хүнд хагалгааны дараа эсвэл хорт хавдрын өвдөлтийг эмчлэхэд зориулагдсан байдаг.

3. Тамхи бүү тат

   • Тамхи эрүүл мэндэд маш хортой гэдгийг мэддэг ч дэлхий дээрх тамхи татдаг хүмүүсийн тоо буурахгүй байна.

     4. Стрессээ удирдах

   • Эмнэлгийн судалгаагаар өвчин, эмгэгийн 90 хувь нь стресстэй холбоотой байдаг аж. Иймд аль болох сэтгэл тайван, тулгарсан асуудал уужуу тайван хандахыг хичээгээрэй. Сртесс зөвхөн таныг эрүүл мэнд, дархлааг бууруулна.

     5. Эрүүл зөв хооллох

   • Судалгаанаас харахад боловсруулсан хүнсний оронд илүү их ургамлын гаралтай хоол хүнс хэрэглэх нь ноцтой өвчин тусах эрсдэлийг бууруулдаг байна.

     6. Архи ууж болохгүй

   • Хонгконгийн Эрүүл мэндийг хамгаалах төвөөс архи хэтрүүлэн хэрэглэхийг "нэг суултаар дор хаяж таван лааз шар айраг уух гэж тодорхойлсон байдаг.

     7. Сайн унтаж амрах

   • Эрүүл насанд хүрсэн хүний унтах хамгийн оновчтой хугацаа өөр өөр байдаг ч багадаа 7-8 цаг унтах нь зөв аж. Өсвөр насныхны хувьд 8-10 цаг байна.

     8. Нийгмийн эерэг харилцааг бий болгох

   • Нийгмийн эерэг харилцаа нь стресс, сэтгэлийн түгшүүр, сэтгэлийн хямралын сөрөг нөлөөллөөс хамгаалах буфер болдог.

     Эх сурвалж: SCMP

Хүн төрөлхтөний нийтлэг зорилго бол урт удаан, эрүүл саруул амьдрах явдал юм. Гэхдээ энэ нь тууштай байдал, сахилга бат, сайн зуршил шаарддаг. Саяхны нэгэн судалгаагаар хүний насыг хэдэн арван жилээр уртасгахад тусалдаг найман зуршлыг тогтоожээ. АНУ-ын Ахмадын эрүүл мэндийн шинжлэх ухааны мэргэжилтнүүдийн хийсэн судалгаанд 700 мянга гаруй ахмад дайчдыг хамруулсан байна. 40 нас хүртлээ эрүүл амьдралын хэв маягийн доорх найман зуршлыг хэвшүүлэх нь эрэгтэй хүний амьдралыг дунджаар 24 жил, эмэгтэй хүнийх 21 жилээр уртасгах боломжтой болохыг тогтоожээ. Үүнд:

1. Тогтмол хөдөлгөөн хийх

   • Тогтмол дасгал хийх нь маш олон давуу талтай. Долоо хоног бүр дор хаяж 150 минут дунд зэргийн эрчимтэй дасгал хийх.

2. Опиоидын донтолтоос зайлсхийх

   • Опиоидууд нь донтуулдаг өвчин намдаах эмийн ангилалд багтдаг. Фентанил бол хамгийн сайн жишээ юм. Энэхүү синтетик опиоид нь героиноос 50 дахин, морфиноос 100 дахин хүчтэй байдаг. Энэ нь ихэвчлэн хүнд хагалгааны дараа эсвэл хорт хавдрын өвдөлтийг эмчлэхэд зориулагдсан байдаг.

3. Тамхи бүү тат

   • Тамхи эрүүл мэндэд маш хортой гэдгийг мэддэг ч дэлхий дээрх тамхи татдаг хүмүүсийн тоо буурахгүй байна.

     4. Стрессээ удирдах

   • Эмнэлгийн судалгаагаар өвчин, эмгэгийн 90 хувь нь стресстэй холбоотой байдаг аж. Иймд аль болох сэтгэл тайван, тулгарсан асуудал уужуу тайван хандахыг хичээгээрэй. Сртесс зөвхөн таныг эрүүл мэнд, дархлааг бууруулна.

     5. Эрүүл зөв хооллох

   • Судалгаанаас харахад боловсруулсан хүнсний оронд илүү их ургамлын гаралтай хоол хүнс хэрэглэх нь ноцтой өвчин тусах эрсдэлийг бууруулдаг байна.

     6. Архи ууж болохгүй

   • Хонгконгийн Эрүүл мэндийг хамгаалах төвөөс архи хэтрүүлэн хэрэглэхийг "нэг суултаар дор хаяж таван лааз шар айраг уух гэж тодорхойлсон байдаг.

     7. Сайн унтаж амрах

   • Эрүүл насанд хүрсэн хүний унтах хамгийн оновчтой хугацаа өөр өөр байдаг ч багадаа 7-8 цаг унтах нь зөв аж. Өсвөр насныхны хувьд 8-10 цаг байна.

     8. Нийгмийн эерэг харилцааг бий болгох

   • Нийгмийн эерэг харилцаа нь стресс, сэтгэлийн түгшүүр, сэтгэлийн хямралын сөрөг нөлөөллөөс хамгаалах буфер болдог.

     Эх сурвалж: SCMP