Бид өөрсдийгөө төлөөлөх улстөрчиддөө өөрийн үзэмж, олны амаар л шалгуур тавихаас өөрөөр тогтсон шалгуур байхгүй. Гэтэл бусад оронд бодитой, тогтсон шалгуур үнэлгээ байдаг ажээ. Яах гэж улстөрч болох ёстой,УИХ-ын гишүүн болчихоод яагаад бодлого тодорхойлох үйл явцад оролцохгүй байж болохгүй тухай, улстөрчдийн эс үйлдэхүй гэж юу болохыг мэдье гэвэл "Азийн хүлэг улс”-ыг унших хэрэгтэй гэж зөвлөе.

Төрийн эрхийг барьж, улс орныг хөгжүүлж, ард биднийхээ амьдралыг өөд татах улстөрчиддөө бид маш хариуцлагагүй ханддаг, улстөрчид нь ч хариуцлага, шударга ёснытогтолцоо бий болгохын төлөө хүчин чармайлт гаргадаггүй юм байна.

"Өөрийгөө таниагүй үндэстэн өрөөлтэй өрсөлдөх чадамжгүй” хэмээх тодотгол бүхий "Цогтэрдэнэ” хэмээх гуравдугаар бүлэг.

Цогтэрдэнэ гэдэг нэрийг уншаад яагаад хүний нэрээр нэрлэчихээ вэ, их л сүрхий хүн байх даа гэж бодсоноо нуух юун. Гэтэл огт өөр, нэгэн төрлийн эрдэнэ гэнэ.

Зохиогчийн бичсэнээр хүн бүрт байдаг үл харагдах бэлгийн мэлмийг Цогтэрдэнэ гэх бөгөөд сэрэл мэдрэхүй, зөн совин, дотоод мөн чанарын тусгал аж. Чухам энэ мөн чанараа олж чадвал хөгжлийн чигийг тавих сууриа олж чадах ажээ.

Л.Оюун-Эрдэнэ монголчууд уг мөн чанараа эртний нүүдэлчдээс, эзэн Чингисийн төрт ёсны их ухаанаас олох ёстой гэж үзэн, судалгааны ажлаа энэ чигт тун дорвитой хийсэн бололтой. Даяаршиж буй дэлхий ертөнцөд дотоод мөн чанараа хадгалж үлдэх нь улс орнуудын хувьд цөм асуудал нь болсныг энд мөн өгүүлжээ.

Дэлхий бидний түүхийг гадарладаг ч өнөөдрийн Монголыг "Mongolian Barbecue” гэхээс хэтэрч төсөөлдөггүй гэх хатуу боловч үнэн үг, зүйрлэл, адилтгал номонд олон. 

Дэлхийн 80 гаруй орны оюутан залуус, судлаач эрдэмтэдтэйхамтран хэлэлцэж,чиг шугамаа алдалгүй судалсаар монгол судлаач маань эрлийн үзүүрээ ямар ч байсан атгаад авсан гэнэ. Монголын онцлогтойхөгжлийн загварыг гаргасан нь хүний газраас эрдэм өвөрлөн ирсэн Л.Оюун-Эрдэнийн хувьд маш том олз.

Түүний судалгааны бүтээлийг тэр чигээр нь авахгүй юмаа гэхэд маш олон санаа, оноог өгч, хамгийн гол нь урсгалаараа, ямар нэгэн судалгаа, шинжилгээгүй цаг алдаад яваад байж болохгүй гэдэг сэдлийг өгч буйгаараа олзуурхам.

Улстөрийн намууд, судалгааны байгууллагууд, их дээд сургуулиуд хэнд ч болов гарын авлага болохуйц бүтээл гэдгээрээ бас онцлог.Харвард төгссөн хүний судалгааны хураангуй учраас гадаад улс орнуудын жишээ,гадаад багш, оюутан, улстөрчдийн нэр олон гарна. Гэхдээ эхэнд өгүүлсэнчлэн нэр, номын хавтаснаас эхлээд бичлэгийн өнгө аяс, үг хэллэг, дотоод мөн чанартаа тэмүүлсэн эрэл хайгуул бүхэн нь нэг л тийм монгол үнэртэй.

Харь оронд суралцаад ирсэн хүмүүстээ бид харийн соёлыг тээгчид хэмээн гадуурхангуй ханддаг нь нууц биш. Зарим нь ч үнэхээр Монголын үнэрээ гээгээд ирэх нь бий. Харин Л.Оюун-Эрдэнэ сурсан мэдсэнээ харьцуулж, эргээд эх орныхоо мөн чанарт өнгийснөөрөө ялгаатай байна. "Азийн хүлэг улс” номонд шог зураач С.Цогтбаяр хамтран ажиллаж, зургийг нь зуржээ.

Тархийг дээш түлхэж буй нүцгэн хүн, үндэсний компани дээрээ гишгэчихээд брэнд хайж буй монгол хүн, Будда, Исүс хоёр булаацалдаж буй монгол хүү гэх зэрэг нэн сонирхолтой олон зураг номонд бий.

Номын өмнөтгөлд С.Цогтбаяр "...Ямар ч өвчний эдгэрэх хамгийн гол үндэс зөв онош. Миний нэг олзуурхсан зүйл нь энэ номноос бидний өвчний онош болоод эдгэрэх аргын талаар зоригтой дэвшүүлсэн санаануудыг олж харсанд байгаа юм” гэхчилэн бичсэн байна."Гурван сая хүний амьдралыг өөрчлөх нь нэг тэрбум, эсвэл 250 сая хүний амьдралыг өөрчлөхөөс илүү хялбар. Гагцхүү эдийн засгийн жам ёсны тогтолцоог л бүрдүүлэх хэрэгтэй" гэж Л.Оюун-Эрдэнэ ярьж байгаа. Юутай ч улстөр, эдийн засгийн амьдралд ойр байдаг, ерөөс Монгол орныхоо хувь заяанд санаа зовдог хэн бүхэн"Азийн хүлэг улс”-ыг уншаад үзэхэд гэмгүй. Тэр бүр санал нийлэхгүй байж болох ч энэ бол эрдмийн ажлын хураангуйлал учраас зүгээр нэг зохиогоод биччихсэн бүтээлээс ялгаатай.

Т.Бүдээхүү