нарын орных нь хүнийг томилсноор Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газар элэг бүтэн болж сая л нэг амарсан. Гэвч МАН-ын "шошго”-той Төрийн нарийн бичгийн дарга нарыг чөлөөлөх шаардлага тэдэнд тулгарчээ. Нэг ёсондоо МАН-ын зургаан сайд, долоон дэд сайдыг чөлөөлсөн ч Төрийн нарийн бичгийн дарга нарыг нь чөлөөлөх ажил Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газарт үлдэж байна. Тиймдээ ч МАН-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга нарыг чөлөөлөх сургаар орыг нь залгамжлах хүсэлтэй гуравдугаар ээлжийн бүрэлдэхүүн АН-ын фракцууд дунд хздийнэ марафон өрнүүлж эхэлжээ. Мэдээж аль ч Засгийн газрын үед сайд, дзд сайдыг чөлөөлж, томилж байсан тохиолдол бий. Гэхдээ сайд, дэд сайдаас илүүтэй тогтвортой байх учиртай албан тушаал гэж энэ төрд бий. Тэр нь Төрийн нарийн бичгийн дарга.

Одоо хүчин төгөлдөр мөрдөж байгаа хуулиар яамдын Төрийн нарийн бичгийн даргыг Төрийн албаны тухай хуульд зааснаас өөр үндэслэлээр түр чөлөөлөх, чөлөөлөх, халах, захиргааны санаачлагаар албан тушаалаас нь бууруулахыг хориглодог.

Өөрөөр хэлбэл, тэтгэврийн насанд хүрсэн, албан үүргээ хангалтгүй гүйцэтгэсэн, гэмт хэрэгт холбогдсон, Монгол Улсын харьяатаас гарсан болон өөрөө хүсэлт гаргасан тохиолдолд албан тушаалаас нь чөлөөлөхөөр хуульд заажээ. Сонгуулийн үр дүнгээр засгийн эрх аль нэгэн намд шилжсэнээр сайд, агентлагийн дарга нарыг чөлөөлж, томилдгийг эс тооцвол Төрийн нарийн бичгийн даргад хамаагүй салхи оруулж болохгүйг аль 2004 онд хуульчилсан нь энэ. Гэвч сонгуулийн үр дүнгээр олонх болсон нам нь төрийн өндөр албан тушаалд зүтгүүлдэг жишиг тогтсоны уршгаар 2004 онд баталсан хуулийн заалт цаасан дээрээ бүдгэрсээр тунхаглал төдий болоход ойрхон болов. Товчхондоо төрийн алба гэсэн нэр томъёо улс төрийн намуудын "шороотой бөх”-ийн ээлж дараалан тойрдог туг бодон хувирчээ.

Уг нь Төрийн нарийн бичгийн дарга гэдэг сонгуулийн үечлэл, намуудын хамтралаар салхи оруулдаг, "шороотой бөх”-ийн туг тойрох гэж залардаг улс төрийн албан тушаал биш л дээ. Тэгээд ч төрийн албан хаагчийн тангараг өргөдөг гэдгээрээ улс төрөөс ангид байх хуулийн заалттай. Гэтэл хуулиараа ч, шалгуур үзүүлэлтээрээ ч хамгийн тогтвортой байх учиртай Төрийн нарийн бичгийн даргын сэнтий үлээхэд л хийсэх төдий үнэлэмжгүй болсныг сүүлд өрнөсөн үйл явдлаас харж болно. Хамгийн сүүлд АН, МАН-ын хамтарсан Засгийн газар байгуулах үеэр зургаан яам, долоон дэд сайд, таван Төрийн нарийн бичгийн даргын суудлаар тохиролцож гэрээ байгуулсан байдаг.

Тухайн үед МАН-ын квотод багтсан Барилга, хот байгуулалтын яамны төрийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байсан АН-ын "тамга"-тай Р.Эрдэнэбүрэнг улираан томилох шийдвэрийг Засгийн хуралдаанаар гаргасан нь хэсэгтээ маргаан дагуулж байлаа. Нэг ёсондоо Ерөнхий сайд яамных нь сайдтай зөвшилцөх замаар бус эрх мэдлийнхээ хүрээнд алх цохин Төрийн нарийн бичгийн даргыг томилсноор салбарын сайдыг нь гэдийхэд хүргэсэн. Нөгөөтэйгүүр, хоёр намын хамтран ажиллах зөвшилцлийн хүрээнд хариуцсан таван яамныхаа Төрийн нарийн бичгийн даргад МАН-ынхан өөрсдийн хүнийг томилохоор гэрээ байгуулсан байдаг. Гэвч өөрсдийнх нь бус өрөөлийн хүнийг томилж алх цохисон Ерөнхий сайдын шийдвэрт эгдүүцсэн МАН-ынхан гэрээгээ зөрчлөө хэмээн хэвлэлийн бага хурал хийж, хамтрагчдадаа гомдлын үг дайж байсан нь саяхны үйл явдал.

Үүнийг хэн нэгэндээ албан тушаал суллаж өгдөг намуудын тохиролцоо гэж харж болох ч үнэндээ төрийн албаны тогтвортой ажиллах зарчимд хэдийнэ буруу жишиг тогтсоныг өгүүлэх хамгийн энгийн жишээ байв. Өөрөөр хэлбэл, 11 жилийн өмнө баталсан хуулийн заалтын хэрэгжилт өнөөдөр ямар төвшинд яваа, түүнийг нь хууль тогтоогчид өөрсдөө хэрхэн баллуурдаж байгааг харуулсан хэрэг.

Яамны сайд гэдэг салбарынхаа бодлогыг зангидаж, тодорхой чиг үүргийг өгөх эрхтэй байдаг. Дэд сайдын хувьд сайдыгаа эзгүйд орлох, баяр ёслолын арга хэмжээнд очиж тууз хайчилдгийг нь эс тооцвол зүгээр л улс төрийн албан тушаал. Улс төрд сойх дараагийн хүнээ бэлтгэх дамжаа, намдаа томоохон хандив өгсөн нэгэнд "бэлэглэж” өрөө төлөх гэж бий болгосон албан тушаал. Харин Төрийн нарийн бичгийн дарга бол өөр. Апбан тушаалынхаа эрэмбээр сайд, дэд сайдынхаа дараа ордог ч яамныхаа штабын дарга нь Төрийн нарийн бичгийн дарга. Өөрийн хариуцсан салбарынхаа бүхий л ажпыг зохион байгуулахаас эхлүүлээд төсөв санхүү, тендертэй холбоотой асуудлыг зангидах эрх хуулиар Төрийн нарийн бичгийн даргад л бий. Үүгээрээ Төрийн нарийн бичгийн дарга гэдэг улс төрийн гэхээсээ салбартаа хамгийн олон жил ажилласан мөн хэмжээний дадлага туршлагыг хуримтлуулсан, ёстой л ажлаа арван хуруу шигээ мэддэг хүнд зориулсан албан тушаал байх учиртай.

Тиймээс л 11 жилийн өмнө парламентаар энэхүү эрх үүргийг нь баталгаажуулж бас хуульчилсан хэрэг. Гэвч сонгуулийн үр дүн, намуудын зөвшилцөл, улс төрийн шийдлээр Төрийн нарийн бичгийн дарга хэмээх төрдөө дархлагдсан албан тушаал хэн нэгний хашаад буудаг халаасны төдий болох нь.

Нэгэнт гэрээгээ цуцлаад МАН-ын Засгийн газраас гаргасан болохоор Төрийн нарийн бичгийн дарга нарыг нь ч чөлөөлөх нь зүйн хэрэг байх. Гэхдээ Засгийн газар өөрчлөгдөх бүрт яамдын амин судсыг барьдаг Төрийн нарийн бичгийн даргын суудлыг "бялуу”-ны зүсэм шиг л хуваарилах болсон нь өөрсдийнхөө баталсан хуулиас гажиж, засаглалын дүрмээсээ хазайсаар байгааг санахад илүүдэхгүй. Угтаа бол яамдын Төрийн нарийн бичгийн дарга нь чадвартай, тогтвортой мэргэжлийн, улс төрөөс хараат бус нэгэн байж гэмээнэ сайдынхаа, салбарынхаа хуудуутай үйлдлээс сэргийлэх биш гэж үү.

С.ГАНДӨЛАН,  /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/