 | |
| | |
Сарын цалинг нь авч үзвэл, сугалаагаар 400 сая төгрөг хожно гэдэг монголчууцын хувьд зол жаргал. НӨАТ-ын сугалаа зохион байгуулагчдын зүгээс та биднийг "түүхэн гэрч” боллоо хэмээсэн энэ хоёрыг зүйрлэсэн хэрэг биз. Мөн бүх насаараа хөдөлмөрлөөд ч энэ хэмжээний мөнгийг хүртэхгүй гэх утгыг илэрхийлэв. Учир нь сард авдаг хэдээ 500 мянга хүрэхтэй, үгүйгэй гэж бидний олонх үздэг. Олонхын энэхүү хариулт, 850 мянга хэмээх мэдээлэлд хүчтэй эсэргүүцэл үзүүлсээр удаж байна.
Үүнийг зарим судлаачид төвшинд ч эсэргүүцдэг. Эдийн засгийн хямрал нүүрлэж, зах зээл өдрөөс өдөрт хумигдаж байхад эсрэгээрээ монголчуудын цалингийн дундаж хэмжээ 760 мянгаас 850 болж өссөн нь эдийн засагчдын шүүмжлэлийг дагуулсан. Ямартай ч улсын байгууллагаас гаргасан албан ёсны тоо баримтыг ашиглах нь зөв байх.
850 МЯНГААС ГАР ДЭЭР ХЭД ҮЛДДЭГ ВЭ
Хамгийн анхны шимтгэл болох нийгмийн даатгалд 85 мянга, хувь хүний орлогын албан татварт дахиад 69.5 мянга, нийтдээ 154.5 мянган төгрөгийг цалингаасаа суутгуулдаг. Гар дээр цэвэр 695.5 мянган төгрөг ирэх нь. Улмаар энэ оны нэг сарын нэгнээс хэрэгжиж эхэлсэн НӨАТ-ын хуулиар хүн бүр зарлагынхаа 10 хувийг татварт төлдөг болсон. Тодруулбал, гар дээр үлдсэн 695.5 мянга төгрөгөөрөө худалдаа хийсэн тохиолдолд 69.5 мянгыг энэ татварт суутгуулж эхэлсэн юм. Учир нь хамгийн эцсийн худалдан авагч цэвэр НӨАТ төлөгч гэдгийг хуульчилсан. Эцэст нь монголчуудын сарын дундаж цэвэр орлого 626 мянган төгрөг болж таарлаа.
Өөрөөр хэлбэл, ажиллагсад цалингийн 30 хувийг цэвэр татварт төлж байна гэсэн үг. Гэхдээ дунджаас өндөр цалинтай бол гар дээр ирэх цалин өсөх нь ойлгомжтой. Тэр хэмжээгээр төлөх тагварын хэмжээ өсөж буй. Мөн олонхийн хариулснаар 500 мянган төгрөгийн цалинтай бол 400 мянга хүрэхгүйг гар дээрээ авдаг бүлэгт та багтана. Мэдээж, үүнээс НӨАТ-ын 10 хувь хасагдах бөгөөд хоёр хувийн буцаалтаа орлого болгон нэмэх хэрэгтэй. Судалгаанд хамруулсан 561.8 мянган иргэний талаас илүү буюу 52.4 хувь нь 700 мянган төгрөгөөс бага цалинтай иргэд байна. Тиймээс олонхийн гарт ирж буй цалингийн дундаж 500 мянга төгрөг гэж болох юм.
НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН 10 ХУВИЙН ШИМТГЭЛ
Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлснөөр төрийн бүхий л халамжийг хүртэх эрх тань нээгдэнэ. Гэнэт тохиолдож болох ажилгүйдлийн, тахир дутуугийн гэх мэт тэтгэмжийг авах эрхтэй. Нөгөө талаар нийгмийн даатгал бол өөрийн ирээдүйд төлж буй мөнгө. Ялангуяа хуримтлал хийж заншаагүй ард түмэнд ирээдүйг нь багалгаатай болгож буй гол хэлбэр гэж тайлбарладаг. Зарим хүн 450 мянган төгрөгийн тэтгэвэр авч байхад, нөгөө хэсэг нь 200 мянган төгрөг ногддог. Үүнд нэг шударга зарчим үйлчилж байгаа нь хэн хэдэн төгрөг ирээдүйдээ зарцуулна тэр хэмжээгээрээ тэтгэвэр, тэтгэмжид хамрагдаад явах боломжтой гэсэн үг. Тэгэхээр та өнөөдөр хэдэн төгрөгийн цалинтай ажиллаж байна, ирээдүйд төдий чинээгээр тэтгэвэр авна. Гэхдээ сүүлийн жилүүдэд нийгмийн даатгалын сангийн улсын төсвөөс авах татаас байнга нэмэгдэж, сангийн алдагдал жил ирэх тутам өсөж байна. Хэрвээ энэ байдлаар нэг давхаргад тэтгэврийн тогтолцоо үргэлжилсээр байвал таван жилийн дараа гэхэд даатгалын сангийн алдагдал өсч ДНБ 4.5 хувьд хүрэх ба тэтгэврээ тавьж чадахгүйд хүрэх эрсдэл үүссэн талаар эх сурвалжууд дурдсан. Саяхан УИХ-аас Ирээдүйн тэтгэврийн сангийн тухай хуулийг баталсан. Уг сангийн хөрөнгөөр орон сууцны ипотекийн зээлийг санхүүжүүлэх мэдээлэл ч бий. Уг нь нийгмийн даатгалд заавал, сайн дураар даатгуулах гэсэн
НӨАТ-ын хуулиар хун бүр зарлагынхаа 10 хувийг татварт төлдөг болсон. Тодруулбал, гар дээр үлдсэн 695.5мянга төгрөгөөрөө худалдаа хийсэн тохиолдолд 69.5 мянгыг энэ татварт суутгуулж эхэлсэн юм.
хоёр хэлбэртэй. Гэвч төрийн болон хувийн үйлчилгээний наад захын шаардлагаар нийгмийн дааггалд даатгуулахыг шаардах болсон нь албан журмын даатгал маягт оруулсан. Хамгийн сүүлийн жишээ дурдахад л малчид 10 хувийн зээл авахад заавал нийгмийн даатгал төлсөн байх шаардлагатай.
ОРЛОГО, ЗАРЛАГЫН 20 ХУВИЙН ТАТВАР
Ийм хэмжээний татвар төлдөг болохоо олонх иргэд мэддэггуй, хэлэхэд үнэмшихгүй байх нь олонтой. Үндсэн хуулиар Монгол Улсын иргэн бүр ногдуулсан албан татварыг төлөх үүрэгтэй. Тиймээс Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт дээр ямар нэг хэмжээгээр орлого олсон л бол 10 хувийг тагварт төлсөөр ирсэн. Үүнээс цалинтай иргэд долоон мянган төгрөгийн хөнгөлөлт эдэлдэг. Харин энэ оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн НӨАТ-ын хууль бол шинэхэн зүйл бөгөөд нэг төгрөгийн орлогогүй иргэд ч төлөх үүрэгтэй. Уг хуулиар иргэд 100 төгрөг тутмын худалдан авалт бүрдээ 10 төгрөгийн татвар төлж, хоёр төгрөг буцаан авах болсон. Мөн хуульд хувь хүн бүрийг хамааруулах болсон нь шүүмжпэл дагуулах нэг шалтгаан болоод буй.
Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улсад хүүхэд эхээсээ төрөөд л татвар төлөгч болж хувирсан бөгөөд хөдөлмөрийн бус насны иргэд ч НӨАТ төлөгч болов. Тиймээс НӨАТ-ыг ард түмний амьдрал хангалуун, дотоодын үйлдвэрлэл хөгжсөн, инфляцын төвшин тогтвортой орон хэрэгжүүлэх нь үр дүнтэй болохыг эдийн засагчид хэлдэг. Иргэдийн төлж буй НӨАТ нь татварын системийн багахан хэсэг ч 500 мянган төгрөгийн цалинд дарамт учруулах нь мэдээж.
Ямартай энэ мэт алба гувчуур төлсөөр олонх монголчуудын гар дээр 500 мянга хүрэхтэй үгүйтэй төгрөг үлддэг аж. Энэ нь Монгол Улсын цалингийн доод хэмжээ 192 мянган төгрөгтэй харьцуулахад их боловч, олон улстай жиших ч юм биш. Харин бидний гэрчилсэн 400 сая төгрөг бол нэг Монгол хүний 800 сарын цалин юм байна. Бид өнөөгийн цалингаараа 66.6 жил хөдөлмөрлөж байж ийм хэмжээний мөнгөтэй болж чадах нь. Гэхдээ нэг ч төгрөг үрэлгүй хуримтлуулсан тохиолдолд шүү. Энэ нь бидний үлгэрлэх дуртай америкчууцын дөрвөн жилийн орлоготой тэнцэх аж.
Д.МЯГМАРДОРЖ /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/
Засгийн газрын гишүүд дан дээлтэй байх нь зөв үү?
